شـبـــسـتـان - Shabestan :: خبرگزاری حوزه دین فرهنگ اندیشه
کد مطلب:
۶۲۶۵۹
| تاريخ:
۱۳۹۰/۶/۶
| ساعت:
۱۰ : ۴۸
به بهانه فرا رسیدن عید سعید فطر؛
هر روزى که گناه نکنى روز عید توست
عید فطر، عید پایان یافتن رمضان نیست بلکه عید برآمدن انسانی نو از خاکسترهای خویشتن خویش است،چونان ققنوس که ازخاکستر خویش دوباره متولد می شود،رمضان کوره ایی است که هستی انسان را می سوزاند و آدمی نو به جامی گذارد.
خبرگزاری شبستان//زنجان
عیدفطر شادی برای رفتن رمضان نیست بلکه برای آمدن روز نو، روزی نو و انسانی نو است، بناست که رمضان با سحرها و افطارهایش، با شب های قدر و مناجات هایش از ما آدمی دیگر بسازد، اگر در عید فطر در نیابیم که از نو متولد شده ایم، اگر تازگی را درروح خود احساس نکنیم، عید فطر عید ما نیست پس هر روزی که گناه نکنی روز عید توست.
معنی لغوی عید فطر
عید لغتی عربی بوده که به معنی جشن و جشن گرفتن می باشد و و همچنین فطر در لغت هم ریشه فطور و افطار بوده که به معنای خوردن و آشامیدن است از آن جهت این روز را عید فطر نامیده اند که در اول ماه شوال که همان روز اول عید سعید فطر می باشد دستور امساک از طعام ونوشیدن برداشته می شود.
بر هر مسلمان لازم است با پرداختن وجه معین برای فقرا(یعنی زکات فطر) و نماز عیدفطر به شکرانه یک ماه میهمانی نزد آفریدگار جهان سجده شکر به جای آورد.
روزه دار از پرداختن زکات فطر لذت می برد چرا که در یک ماه روزه داری وضعیت فقیر و فقرا را درک نموده است حالا با اندک وجه که در راه خدا داده است اندکی احساس آرامش برایش دست می دهد شاید براین اساس بوده که بر هر مسلمان پرداخت زکات فطره لازم و واجب شده است.
در معنی "فطر" و آداب آن در کتاب "اقرب الموارد" آمده است که: عید روزهگشادن، جشنی است که مسلمانان پس از روزهی ماه مبارک رمضان در روز اول شوال گیرند و مسلمانان با ظاهری آراسته و پاک در نماز عید فطر شرکت میجویند و خداوند را به خاطر نعمات این ماه مبارک، سپاس گویند و بازدید اقوام و آشنایان و تبریک عید و پرداخت "فطریه" به مستحقان از دیگر نکات قابل ذکر در خصوص این رویداد عظیم اسلامی است که دارای ابعاد فردی و اجتماعی فراوان است.»
فلسفه عید سعید فطر
اگر به این پدیده اجتماعی ودینی عمیق شویم متوجه خواهیم شد که عید فطر به صورت غیر مستقیم پیامی را به ما می دهد که با فقر مبارزه گردد مخصوصا فقری که درجوامع عقب مانده گریبانگیرآن شده هست وبه همین شکل فقری شدید که جامعه ی ما را می فشارد و مشکلات زیادی را فراهم آورده است فقری که زمینه ده ها فلاکت، بدبختی و انحراف را فراهم می آورد.
این یک ماه روزه داری و پرداخت فطریه خود نشانه ای از فرهنگی پویا وغنی است که با فقر به مبارزه پرداخت و افراد فقیر و مستضعف را شناسایی کرد و به آنها زکات فطریه پرداخت و کمک کرد این یک گام برای گام های بعدی و تحریک وجدان های بیداربوده و هشداریست برای حاکمان خودکامه که سالیان متمادی است که جوامع فقیر را مورد استثمار وبهره برداری قرار داده اند.
آری! لازم هست که مقداری در فلسفه ی هر پدیده ای دینی و اجتماعی با دقت و عمق بیشتر دیده و پرداخته شود وازاین پدیده ها آموزه ای لازم را بگیریم و در برنامه های زندگی خود پیاده نماییم از همین بر گزاری عید فطر چگونه می توانیم برای بهبود زندگی خود واجتماع پیرامون خود درس بگیریم ایا ما که در تجلیل از عید و دید بازدیدها در این روزها و خرج های کذایی که انجام می دهیم آیا از همسایه و اقارب و ده ها فرد دیگر که از برگزاری مراسم عید به خاطر فقر و تنگدستی در رنج عذاب هست چقدر ازآن آگاهی داشته و برای ما قابل در ک بوده ؟
عید سعید فطر در گنجینهی ادب فارسی
اشعار زیادی که در گنجینهی ادب فارسی به عید سعید فطر و عید صیام میپردازد، مجالی برای تحقیق بعضی از پژوهشگران فراهم آورده تا مباحثی چون رمضانستیزی، رمضانستایی و رمضانگریزی را در ادبیات فارسی مطرح کنند و در کنار بررسی رمضان در گستره فارسی، به نگاه شاعران به عید فطر در سایه نوع تفکر و نگاه شاعران به ماه مبارک رمضان بپردازند.
بهدلیل مفاهیم عرفانی و درونی این اتفاق بزرگ در تاریخ و فرهنگ اسلامی و آغاز انسانیت پس از یک ماه تذهیب نفس و تأثیرات آشکاری که ماه رمضان بر زندگی و سلوک فردی و اجتماعی جوامع اسلامی میگذارد، این عید بیش از سایر اعیاد اسلامی مورد توجه شاعران قرار گرفته و در حوزههای محتوایی و مضمونسازی بهانهای برای ایجاد تصویرهای بدیع عرفانی و عاشقانه شده است.
نمایان شدن هلال ماه نو به معنی پایان بندگی و شببیداری عارفانه و بیریای ماه رمضان نیست بلکه نقطهای دوباره برای ورود به عالم معناست و با توجه به دلبستگیهای شاعران به این عید، پنج طبقهبندی با نگاههای "عشرتجویانه، مداحانه، رندانه، هنرمندانه، زاهدانه و عارفانه" را در بین رمضانپژوهان پدید آورده است.
شعر درباری ایران با نگاه عشرتجویی و با شادخواری و کامجویی عجین شده است و برای این شاعران و اشعار آنها، ماه رمضان به معنی پایان عشرتجویی و کنار گذاشتن شرابانگوری و می و شاهد است و همانگونه که هلال ماه رمضان برای آنها به معنی پایان عیشخواری است، پس هلال ماه شوال نیز دلیلی بر آغاز دوباره کار آنهاست و چشم آنها را در سیروز این ماه به دنبال خود خواهد کشاند.
در شعر شاعران درباری نظیر فرخی سیستانی، منوچهری و امیرمعزی، ستایش عید با بدگویی از ماه مبارک رمضان همراه شده است و از هلال ماه نو برای نکوهش رمضان استفاده میکنند.
مولانا برخلاف دیگر شاعران که رمضان را به سوگ می نشستند، آن را جشن می گرفت واینک در عید فطر هم به جشن می نشیند اما نه از آن روی که روزه تمام شده است بلکه از آن رو که یک حیات جدید در جهانی جدید و جانی جدید آغاز شده است.
از نظر مولانا درطول ماه رمضان "من ِ حقیقی" انسان که درسایه ی من های دروغین وی قرار گرفته بود، مجال می یابد که از سایه برون آمده و خویشتن ِ انسان شود و با عید فطر این "من" فرصت عروج می یابد.
در نظر مولانا عید فطر عید عاشقی است که اسماعیل ِ خویشتن را ابراهیم وار به مذبح برده است و در پاداش فطر و شادی آن را دریافت داشته است.
فلسفه اعیاد اسلامی
چهار عید دراسلام به طور رسمى وجود دارد که عبارتاند از: عید قربان، عید غدیر، عید جمعه و عید فطر. عید قربان جشن ایثار و فداکارى است، و مسلمان دراین رابطه به خویشتن بازمىگردد که آیا به باطن و ماهیت چنین عیدى رسیده است یا نه.
آن گونه که ابراهیم خلیل(ع) قهرمان توحید رسید، و حسین بنعلی (ع) آن را درکربلا تکمیل کرد، عید غدیر جشن ولایت و امامت است و انسان مسلمان با ژرفاندیشى به خویشتن مىنگرد که آیا انتخاب او در مسئله بسیارمهم رهبرى، صحیح بوده است یا نه؟ که دربینش اسلام ناب، مسئله بسیارعمیقى است، و از ارکان زیربنایى نظام اسلام است، که اگر او نباشد هیچ یک از مفاهیم اسلام، ارزش واصالت خود را نمىتوانند نشان دهند.
عید جمعه بازگشت به خویشتن است که نقش اساسى در پیشبرد اهداف، و وصول به مقصود دارد، و به راستى که برقرارى اتحاد و یک رنگى و همدلى مسلمانان، وسیع ترین و ژرف ترین برکات را براى آنها به ارمغان خواهد آورد.
ولى آیا مىدانید که اگر عید فطرت و خودسازى نباشد، عیدهاى دیگرتکمیل نخواهد شد. اگر چنین عیدى درزندگى انسان تحقق یابد همه روز، روزعید است، چنان که امیرمومنان على(ع) فرمود: "انما هوعید لمن قبل الله صیامه و شکر قیامه، وکل یوم لا یعصى الله فیه فهو عید؛ امروزتنها عید کسانى است که روزه آنها درپیشگاه خدا پذیرفته شود، و عبادتهاى شبانه آنها مورد پذیرش خداوند شده باشد، و هر روزى که گناه نکنى روزعید تو است" حضرت على(ع) این سخن را ازسرچشمه وحى گرفته بود، چرا که وقتى خطبه رسول خدا(ص) را درمسجد پیرامون فضایل ماه رمضان شنید، ازآن حضرت پرسید: بهترین کاردرماه رمضان چیست؟ پیامبر(ص) پاسخ داد: "الورع عن محارم الله عزوجل؛ ورع و پرهیزکارى ازآن چه خداوند حرام نموده است مىباشد؛ یعنى همان خودسازى و بازگشت به فطرت پاک توحیدى".
آیین های عید سعید فطر در کشورهای مسلمان
در اکثر کشور های اسلامی به مدت سه روز از این عید معنوی و بزرگ تجلیل می گردد اما شکل گرامی داشت از این روز با عظمت در هر فرهنگ و ملتی فرق می کند اما آنچه مسلم است در این روز دید باز دید ها به صورت با شکوهی به اوج خود میرسد معمولا در فرهنگ دینی بزرگتر ها مخصوصا پدران و مادران افراد صاحب حقی اند که در برنامه عید گرامی داشته می شوند اگر به جنبه های اخلاقی و عاطفی آن توجه گردد، جنبه های بر جسته و عالی در این بعد مشاهده می گردد که در سایر فرهنگ ها کمترتوجه شده و یااصلا وجود ندارد.
کدورت ها و حتی دشمنی ها در این ایام کنار زده می شود، همه در کنار هم ازاین روزهای پربرکت تجلیل می نمایند عید مختص قشر خاصی نبوده بلکه همه خود را دراین جشن باشکوه شریک و سهیم می بینند.
عید فطر در اندونزی:
قومهای مختلف مسلمان در ماه مبارک رمضان برای خود آیینهای جالب توجهی دارند، برای نمونه میتوان به مسلمانان اندوزی اشاره کرد، ماه مبارک رمضان در کشور اندونزی با برگزاری مراسمی به نام "حلال به حلال" به معنی روز مصالحه و آشتی در مساجد همراه است. در شب عید فطر نیز مسلمانان اندونزی به کوچه و خیابانها میروند و ندای الله اکبر را سر میدهند و با زدن طبل و نواختن موسیقی عید فطر را به یکدیگر تبریک میگویند.
عید فطر در هند:
مسلمانان هندی نیز در پایان ماه رمضان جشن میگیرند. یکی از آداب و رسوم زیبای مسلمانان هند این است که در این روز دختران هندی حنا به دستهای خود میبندند.
عید فطر در مالزی:
در مالزی عید فطر را بیشتر به نامهای "هریرایا" و یا "عیدالفطری" میخوانند، هریرایا در لغت به معنی "روز جشن" است. در فرهنگ مالزی شب بیستوهفتم ماه رمضان "توجوه لیکور" خوانده میشود که به معنی عدد بیست و هفت است. در طی این شبها مردم این کشور با روشن کردن شمعها و چراغهای نفتی که پلیته نامیده میشود در جلوی خانهها و آذینبندی و چراغانی کردن خیابانها به استقبال عید فطر میروند.
عید فطر در کشورهای حوزه خلیج فارس:
عید سعید فطر در کشوهای حوزه خلیج فارس نیز از رنگ و بوی خاصی برخوردار است. در این کشورها روز عید فطر دربهای کاخ برای دیدار از پادشاه یا امیر آن سرزمین باز است.
عید فطر در مصر:
در مصر نیز آداب و رسوم جالبی وجود دارد، مسلمانان مصر مانند دیگر مسلمانان جهان عید سعید فطر را گرامی میدارند، آنها یک هفته قبل از فرا رسیدن عید فطر به استقبال این روز رفته و مراسم خاصی که برگرفته از میراث گذشتگان آن ها است و با گذشت زمان نیز آن را حفظ کردهاند برگزار میکنند.
جالبتر آن که شب عید فطر مصریها آوازهای خاصی که یکی از آنها "این شب عید" است را میخوانند.
عید فطر در فرانسه :
در پاریس صندوق های جمع آوری کمک های خیریه و صدقه در فروشگاه ها و سوپر مارکت ها قرار داده شده است که از سال 2002 جامعه مسلمانان فرانسه فعالیت های خیریه خود را آغاز کرد و اکنون فعالیت های خود در میان 22 کشور اسلامی گسترش داده و بسته های کمک های خیریه خود را بدانجا می فرستد.
جمع آوری کمک های خیریه از طریق صندوق اعانات مربوط به یک سنت قدیمی در جنوب بوردو فرانسه است که اکنون به عنوان سنت مسلمانان تبدیل شده است.
عید فطر در سوئد:
مسلمانان این کشور در برگزاری ماه رمضان بسیار کوشا هستند، در این ماه غذاهای عربی فروش ویژه ای پیدا می کنند، در این کشور مسلمانان در آزادی کامل به انجام فرایض دینی خود می پردازند.
ماهوارهای عربی به آنها کمک می کند تا در جریان زمان های افطار و سحر قرار گیرند، غذاهای لذیذ و کلوچه های خوشمزه به همراه نوعی سوپ سبزیجات هنگام افطار در رستوران های عربی مشتریان فراوانی دارد.
بزرگترین مشکل جامعه مسلمانان سوئد دیدن ماه در آسمان برای تشخیص به پایان رسیدن ماه های عربی است، به علت هوای همیشه ابری و بارانی سوئد این امکان هیچ وقت میسر نمی شود.
مسلمانان در سوئد مجبورند،از محاسبات نجومی کشورهای عربستان،ایران و مصر برای دیدن ماه استفاده می کند"اسلام دومین مذهب رسمی پس از مسحیت در سوئد است ".
عید فطر در عربستان:
بیش از 18 میلیون نفر در عربستان از طریق پیغام متنی موبایل(اس ام اس)از حلول ماه رمضان مطلع می شوند، در این پیغام با آروزی خوشحالی و سعادت آغاز ماه رمضان اطلاع داده شده است.
از(اس ام اس)برای اطلاع رسانی در مورد حلول ماه شوال وعید فطر نیر استفاده خواهد شد، عربستان با آن که به سرعت به سمت استفاده از تکنولوژی روز پیش رفته اما هنوز به عادت های شرعی خود پایبند است.
عید فطر در امارات متحده عربی:
در کشور خلیفه نشین امارات سفره های رنگارنگ به هنگام افطار در ابوظبی،شارجه و دوبی گسترده شده است و روزه دارانی که از توانایی مالی خوبی برخوردار نیستند میهمان دولت امارات هستند.
سنت افطاری دادن در میان عرب ها رواج فراوانی دارد در ماه رمضان پس از افطار اگر کانال ماهواره های عرب ست را دنبال کنید به انبوه سریال های خانوادگی بر می خورید.
گلف نیوز می نویسد:"پس از آن که عربها روزه خود را باز می کنند پای تلویزیون می نشینند و سریال مورد علاقه خود را تماشا می کنند".
در امارات متحده عربی نیز همچون عربهای خوزستان به دلیل داشتن مراسم قبل از عید معمولا یک روز قبل از فرا رسیدن عید نیز تعطیل است.
عید فطر در بین اقوام مختلف ایران:
در کشور ما در بین اقوام مختلف در روزهای پایانی ماه مبارک آداب و رسومی وجود دارد از جمله هموطنان ترکمن هستند که سه روز قبل از فرا رسیدن عید فطر به نظافت و خانه تکانی میپردازند که به کرگون (روز نظافت و خانه تکانی) مشهور است.
روز بعد از کرگون، "قوقین" نام دارد، قوقین از ریشهٔ "قوق" یعنی (بو ) برگرفته شده است. در این روز نانهای روغنی به نام "چاطوقی، پوستیق، بؤرک و بیشمه" پخته و میان همسایهها و خویشاندان پخش میکنند.
اقوام هموطن دیگرمان همچون کردها، بلوچ و....نیز آداب و رسومی زیبایی دارند.
مردم عرب خوزستان دارای آداب و رسوم جالبی هستند، از جمله این مراسم سنتی میتوان به روزهای پایانی ماه مبارک رمضان اشاره کرد. 2 روز پایانی ماه رمضان در بین عربهای خوزستان دارای اسامی خاصی هستند.
عربهای خوزستان روز دوم قبل ازعید را "امالوسخ" و یک روز مانده به عید را "امالحلس" مینامند. امالوسخ به معنای روز "چرکین" میباشد. در این روز مردم عرب به نظافت خانههای خود میپردازند، اجناس جدید برای منزل خرید میکنند و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده میکنند. روز بعد از امالوسخ را امالحلس مینامند. امالحلس نیز که نامی محلی و قدیمی میباشد به معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی که در آن جوانان به ظاهر خود رسیدگی میکنند. البته واژه حلس دیگر کمتر به کار برده می شود و میتوان گفت امالحلس متضاد و نقطه مقابل امالوسخ است. عربهای خوزستان برای خرید عید در روزهای پایانی ماه مبارک روانه بازار شده و از کوچک تا بزرگ آنها لباسهای جدید و نو میخرند.
در روز عید فطر اگر کدورتی در میان بزرگان بوده گذشت کرده و آن را با روبوسی کنار میگذارند، در روز عید فطر بعد از به جا آوردن فرایض ماه مبارک رمضان و نماز عید از آداب و رسومی که اجرا میشود و هم چنان پا به جا مانده این است که افراد یک محله در ابتدا برای تبریک عید به خانه همسایههای عزادار محله خود میروند و برای آنان دعای سالی خوش و بیمصیبت میکنند. پس از آن نوبت به بزرگان محله میرسد. از جمله حرکات زیبایی که در روز عید شاهد آن هستیم باز بودن درب خانهها میباشد که همسایهها با شعارهای "یا الله" و "عیدکم مبارک یا اهل البیت" وارد خانهها شده و جملات "عیدکم مبارک" و "ایامکم سعیده "و "الله ایعوده علیکم بخیر و عافیة" که ورد زبان کوچک و بزرگ و زن و مرد است را از آنان به گوش میرسد.
در میان عشایر نیز مردم با "هوسه" و پایکوبی کوچههای محلات را طی میکنند و به سراغ بزرگ محله و قبیله رفته و در مضیف (مکان پذیرایی) گرد هم جمع میشوند. برخی در این مجلس به شعرسرایی میپردازند و ترنم شنیدن صدای شعرهای شعبی (شعرهایی با زبان گفتار) گوشها را نوازش میدهد.
با این حال نگاه به این عید اسلامی در مناطق مختلف ایران متفاوت است. به عنوان مثال در تهران و مناطق مرکزی و شمال غرب ایران، عید فطر حداکثر عید اسلامی ساده و عادی است و آیینهای آن نیز به برگزاری نماز عید فطر و تبریک معمولی خلاصه می شود اما در دیگر مناطق ایران روز عید فطر، عید معمولی و روز عادی نبوده بلکه مراسم و آیینهای سنتی بسیاری همان گونه که پیشتر ذکر کردم برای این عید وجود دارد.
برخی از اعمال شب عید فطر:
در فضیلت و ثواب عبادت و احیاى عید فطر احادیث بسیاری گفته شده و روایت شده است که آن شب کمتر از شب قدر نیست. برای درک این شب عزیز انجام اعمالی از ائمه (ع) به ما سفارش شده است.
•در هنگام غروب آفتاب غسل انجام شود.
•آن شب به نماز، دعا، استغفار، درخواست از حق تعالى و بیتوته در مسجد احیا گردد.
•بعد از نماز مغرب و عشا، نماز صبح و نماز عید فطر، ذکر « الله اکبر الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر الله اکبر و لله الحمد الحمد لله على ما هدانا و له الشکر على ما اولانا» گفته شود.
•زیارت امام حسین (ع)، که فضیلت بسیار دارد.
•10 مرتبه ذکر یا دائم الفضل علی البریة یا باسط الیدین بالعطیة یا صاحب المواهب السنیة صل علی محمد وآله خیرالوری سجیة واغفرلنا یا ذاالعلی فی هذه العشیة، که از اعمال شب جمعه است، گفته شود.
•10 رکعت نماز که در شب آخرماه رمضان اقامه میشود که به صورت 5 نماز 2 رکعتی، در هر رکعت بعد از حمد، سوره توحید 10 بار خوانده شود.
•بعد از نماز مغرب و نافله آن، 2رکعت نماز بجا آورده شود.
•14رکعت نماز اقامه شود. بعد از هر 2 رکعت سلام دهد و در هر رکعت بعد از حمد، یک بار آیةالکرسی و 3 مرتبه توحید خوانده شود. براى هر رکعت، ثواب عبادت 40سال و عبادت هر که در آن ماه روزه گرفته و نماز خوانده اعطاء میشود.
برخی از اعمال روز عیدفطر:
•بعد از نماز صبح و نمازعید آن تکبیراتى را که در شب عید ذکر شد، گفته شود.
•پرداخت زکات فطره پیش از نمازعید.
•انجام غسل روزعید. زمان آن بعد از طلوع فجر تا زمان به جا آوردن نمازعید است.
•برای اقامه نمازعید لباس نیکو پوشیده و از عطر استفاده نمایید.
•پیش از نماز عید، در اول روز افطار شود.
•قبل ازخروج از منزل برای نمازعید، دعایی را که از امام علی (ع) روایت شده خوانده شود.
•اقامه نمازعید.
•زیارت امام حسین (ع).
•دعاى ندبه خوانده شود.
نماز عید فطر
وقت نماز عید فطر از اول آفتاب روز عید است تا ظهر. در عید فطر مستحب است بعد از بلند شدن آفتاب، افطار شود و زکات فطره داده شود و بعد از آن نماز عید بجا آورده شود.
نماز عید فطر 2 رکعت است که در رکعت اول بعد از خواندن حمد و سوره باید 5 تکبیر بگوید، و بعد از هر تکبیر 1 قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم تکبیرى بگوید و به رکوع رود و 2 سجده بجا آورد و برخیزد، و در رکعت دوم چهار مرتبه تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر قنوت بخواند و تکبیر پنجم را بگوید و به رکوع رود و بعد از رکوع دو سجده کند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد. در قنوت نماز عید هر دعا و ذکرى بخوانند کافى است.
نماز عید، سوره مخصوصى ندارد، ولى بهتر است که در رکعت اول آن سوره شمس و در رکعت دوم سوره غاشیه را بخوانند، یا در رکعت اول سوره سبح اسم و در رکعت دوم سوره شمس را بخوانند.
مستحب است در نماز عید بر زمین سجده کنند و در حال گفتن تکبیرها دستها را بلند کنند و نماز را بلند بخوانند.
مسلمانان روزهدار که ماه رمضان را به روزه گذرانده و از خوردن و آشامیدن و بسیارى از کارهاى مباح دیگر امتناع ورزیدهاند، اکنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند مىطلبند.
منابع:
مفاتیح الجنان تالیف حاج شیخ عباس قمی طاب ثراه (ص 404 -405 )
سایت میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری استان
پایان پیام/
انتهاي خبر
چاپ خبر