ساير مقالات   خاستگاه اجتماعی قیام امام حسین (ع) حدیث غدیر سند گویای ولایت راز ماندگاری قرآن/ قسمت دوم راز ماندگاری قرآن/ قسمت اول فرهنگ شهادت‌طلبي و نقش آن در دوران دفاع مقدس قدس و فلسطین در تاریخ ماه رمضان سرور ماه ها و شب قدر سرور شب ها است صبر و حلم در سيره امام حسن مجتبي (ع) روزه و رمضان در آئينه شعر فارسى اسرار نام‌هاي حضرت زهرا (س) سیمای حضرت زهرا در آینه شعر پارسی اتفاق مذاهب در موضوع موعود آخرالزمان تاثیر قیام پانزده خرداد بر روند انقلاب گذري بر انديشه هاي امام خميني مبانی اندیشه سیاسی در اسلام از نگاه عباسعلي عمید زنجانی آفرينش انسان جلوه‏اي از قدرت خدا فلسفه و حكمت روزه مسلمانان نسبت به سیاست های امپریالیسم جهانی هشیار باشند دین اسلام به روایت تاریخ روسیه وحدت از ديدگاه امام خمينى (ره)؛ استراتژى يا تاكتيك// حسين ابوالفضلى آزادانديشي ديني در انديشه و شخصيت شهيد بهشتي امام حسين(ع) از ديدگاه اهل سنت تأثير نهضت حسيني در پيروزي انقلاب اسلامي تفصيل واقعه تاريخى مباهله صحراي عرفات؛ راز و نياز با آفريدگار يکتا// حجت الاسلام بي آزار شيرازي کارکردهای دین در دنیای جدید//حجت الاسلام غلامي جامعه مسلمانان آمريكا و چالشهاي دنياي معاصر// پروفسور حميد مولانا لابي هاي يهود و دستگاه سياست خارجي آمريكا اتحاد دلتا، بحران خاورميانه و زمينه سازي براي آرماگدون...// اسماعيل شفيعي سروستاني اصول و مباني زيبايي شناسي قرآن كريم //حجت الاسلام سيد محمد علي ايازي حضرت فاطمه (س) در انديشه امام خميني(ره) مساجد و مطبوعات از منظر پروفسور حميد مولانا تكليف ، همچون انتخاب الهي امام خمينى(رحمة الله عليه) و رسانه هاى جمعى// فاضل حسامى آسيب شناسي جريانات روشنفكري ايران// رضا حسيني پژوهشى در سابقه و سنت عزادارى سيدالشهدا(1) // على اكبر ولايتى جستاري در سابقه و سنت عزادارى سيدالشهدا(1) // على اكبر ولايتى نگاهي به ويژگيهاي اصحاب سيدالشهداء(ع)‏// حجت الاسلام جواد سليماني وحدت حوزه و دانشگاه؛ تكميل سريعتر پازل مجهول وجود انسان تاریخ ادیان در آلمان حكايت يك ميليون مسلمان و صد مسجد در نيويورك موضوع جديدترين كتاب امام علي (ع ) و واقعيات// علامه محمدتقي جعفري علامه طباطبايي؛ وارث علوم گذشتگان، موروث علوم آيندگان// آيت الله جوادي آملي شرحي بر دعاي وداع با ماه مبارك رمضان // آيت الله جوادي آملي تجليل از خادمان قرآن تكريم عترت طاهرين است// آيت الله جوادي آملي بررسي علل فقهي ممنوعيت معاملات شركت هاي اينترنتي نظير گلد كوئيست موفقيت بي‌نظير براي مسلمانان بلژيك اخلاق تبليغات رياست جمهوري از نگاه امام خميني(ره) الگوهاي مديريت در قرآن و اسلام هفته‌هاي وحدت اگر به صورت حقيقي تحقق پيدا كند، همچون نوري است كه دست شياطين را رو مي‌كند

ليلةالقدر درنگاه علامه طباطبايى (ره)

خبرگزاري شبستان: مهم‏ترين مناسبت ماه مبارك رمضان، شب قدر است كه همواره مورد توجه مؤمنين بوده و خواهد بود. آنچه در پيش روى داريد بحثى پيرامون شب قدر بر اساس نظرات مرحوم علامه طباطبايى رحمةالله در تفسير شريف الميزان است كه در دو سوره "قدر" و "دخان‏" مطرح شده است.

مراد از قدر، تقدير و اندازه‏گيرى است و شب قدر شب اندازه‏گيرى است و خداوند متعال در اين شب حوادث يك سال را تقدير مى‏كند و زندگى، مرگ، رزق، سعادت و شقاوت انسان ها و امورى ازاين قبيل را مقدر مى‏گرداند.

در قرآن كريم آيه‏اى كه به صراحت ‏بيان كند شب قدر چه شبى است ديده نمى‏شود. ولى از جمع‏بندى چند آيه از قرآن كريم مى‏توان فهميد كه شب قدر يكى از شب‏هاى ماه مبارك رمضان است. قرآن كريم از يك سو مى‏فرمايد: "انا انزلناه فى ليلة مباركة‏."
( دخان / 3 ) اين آيه گوياى اين مطلب است كه قرآن يكپارچه در يك شب مبارك نازل شده است و از سوى ديگر مى‏فرمايد: "شهررمضان الذى انزل فيه القرآن‏."( بقره / 185) و گوياى اين است كه تمام قرآن در ماه رمضان نازل شده است. و در سوره قدر مى‏فرمايد: "انا انزلناه فى ليلة القدر." (قدر/1) از مجموع اين آيات استفاده مى‏شود كه قرآن كريم در يك شب مبارك در ماه رمضان كه همان شب قدر است نازل شده است. پس شب قدر در ماه رمضان است. اما اين كه كدام يك از شب‏هاى ماه رمضان شب قدر است، در قرآن كريم چيزى برآن دلالت ندارد و تنها از راه اخبار مى‏توان آن شب را معين كرد.

در بعضى از روايات منقول از ائمه اطهار (ع) شب قدر مردد بين نوزدهم و بيست و يكم و بيست و سوم ماه رمضان است و در برخى ديگر از آن ها مردد بين شب بيست و يكم و بيست و سوم و در روايات ديگرى متعين در شب بيست و سوم است و عدم تعين يك شب به جهت تعظيم امر شب قدر بوده تا بندگان خدا با گناهان خود به آن اهانت نكنند.

پس از ديدگاه روايات ائمه اهل بيت (ع) شب قدر از شب‏هاى ماه رمضان و يكى از سه شب نوزدهم و بيست و يكم و بيست و سوم است. اما روايات منقول از طرق اهل سنت‏ به طورعجيبى با هم اختلاف داشته و قابل جمع نيستند ولى معروف بين اهل سنت اين است كه شب بيست و هفتم ماه رمضان شب قدر است و در آن شب قرآن نازل شده است.

شب قدر منحصر در شب نزول قرآن و سالى كه قرآن درآن نازل شد نيست ‏بلكه با تكرار سال ها، آن شب نيز تكرار مى‏شود. يعنى درهر ماه رمضان شب قدرى است كه درآن شب امور سال آينده تقدير مى‏شود. دليل براين امر اين است كه:

اولا: نزول قرآن به طور يكپارچه در يكى از شب‏هاى قدر چهارده قرن گذشته ممكن است ولى تعيين حوادث تمامى قرون گذشته و آينده درآن شب بى‏ معنى است.

ثانيا: كلمه "يفرق‏" در آيه شريفه "فيها يفرق كل امر حكيم‏." (دخان / 6 ) در سوره دخان به خاطر مضارع بودنش، استمرار را مى‏رساند و نيز كلمه "تنزل‏" در آيه كريمه "تنزل الملئكة والروح فيها باذن ربهم من كل امر" (قدر / 4 ) به دليل مضارع بودنش دلالت ‏بر استمرار دارد.

ثالثا: از ظاهر جمله "شهر رمضان الذى انزل فيه القرآن‏."(بقره / 185) چنين برمى‏آيد كه مادامى كه ماه رمضان تكرار مى‏شود آن شب نيز تكرار مى‏شود. پس شب قدر منحصر در يك شب نيست ‏بلكه درهر سال در ماه رمضان تكرار مى‏شود.

در اين خصوص در تفسير برهان از شيخ طوسى از ابوذر روايت‏ شده كه گفت: به رسول خدا (ص) عرض كردم يا رسول الله آيا شب قدر شبى است كه درعهد انبياء بوده و امر به آنان نازل مى‏شده و چون از دنيا مى‏رفتند نزول امر درآن شب تعطيل مى‏شده است؟ فرمود: "نه، بلكه شب قدر تا قيامت هست.‏"

در سوره قدر مى‏خوانيم: "انا انزلناه فى ليلة القدر وما ادريك ما ليلة القدر ليلة القدر خير من الف شهر." خداوند متعال براى بيان عظمت ‏شب قدر با اين كه ممكن بود بفرمايد: "وما ادريك ما هى هى خير من الف شهر" يعنى با اين كه مى‏توانست در آيه دوم و سوم به جاى كلمه "ليلة القدر" ضمير بياورد، خود كلمه را آورد تا بر عظمت اين شب دلالت كند. و با آيه "ليلة القدر خير من الف شهر" عظمت اين شب را بيان كرد به اين كه اين شب از هزار ماه بهتر است. منظور از بهتر بودن اين شب از هزار ماه، بهتر بودن از حيث فضيلت عبادت است. چه اين كه مناسب با غرض قرآن نيز چنين است. چون همه عنايت قرآن دراين است كه مردم را به خدا نزديك و به وسيله عبادت زنده كند. و احياء يا عبادت آن شب از عبادت هزار ماه بهتر است.

از امام صادق عليه السلام سؤال شد: چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟ ( با اين كه در آن هزار ماه درهر دوازده ماهش يك شب قدر است) .

حضرت فرمود: "عبادت در شب قدر بهتر است از عبادت درهزار ماهى كه در آن شب قدر نباشد."

در شب قدر وقایعی حادث شده است:

الف- نزول قرآن
ظاهر آيه شريفه "انا انزلناه فى ليلة القدر" اين است كه همه قرآن در شب قدر نازل شده است و چون تعبير به انزال كرده كه ظهور در يكپارچگى و دفعى بودن دارد نه تنزيل، كه ظاهر در نزول تدريجى است.

قرآن كريم به دو گونه نازل شده است:
1- نزول يكباره در يك شب معين.
2- نزول تدريجى در طول بيست و سه سال نبوت پيامبر اكرم (ص).

آياتى چون "قرانا فرقناه لتقراه على الناس على مكث ونزلناه تنزيلا."(اسراء / 106) نزول تدريجى قرآن را بيان مى‏كند.

در نزول دفعى (و يكپارچه)، قرآن كريم كه مركب از سوره‏ها و آيات است ‏يك دفعه نازل نشده است ‏بلكه به صورت اجمال همه قرآن نازل شده است چون آياتى كه درباره وقايع شخصى و حوادث جزيى نازل شده ارتباط كامل با زمان و مكان و اشخاص و احوال خاصه‏اى دارد كه درباره آن اشخاص و آن احوال و درآن زمان و مكان نازل شده و معلوم است كه چنين آياتى درست در نمى‏آيد مگر اين كه زمان و مكانش و واقعه‏اى كه درباره‏اش نازل شده رخ دهد به طورى كه اگر از آن زمان‏ها و مكان‏ها و وقايع خاصه صرف نظر شود و فرض شود كه قرآن يك باره نازل شده، قهرا موارد آن آيات حذف مى‏شود و ديگر بر آنها تطبيق نمى‏كنند، پس قرآن به همين هيئت كه هست دوبار نازل نشده بلكه بين دو نزول قرآن فرق است و فرق آن در اجمال و تفصيل است. همان اجمال و تفصيلى كه درآيه شريفه "كتاب احكمت اياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير."( هود / 1) به آن اشاره شده است. و در شب قدر قرآن كريم به صورت اجمال و يكپارچه بر پيامبر اكرم (ص) نازل شد و در طول بيست و سه سال به تفصيل و به تدريج و آيه به آيه نازل گرديد.

ب- تقدير امور
خداوند متعال در شب قدر حوادث يك سال آينده را از قبيل مرگ و زندگى، وسعت ‏يا تنگى روزى، سعادت و شقاوت، خير و شر، طاعت و معصيت و... تقدير مى‏كند.

در آيه شريفه "انا انزلناه فى ليلة القدر"( قدر / 1 ) كلمه "قدر" دلالت‏ بر تقدير و اندازه‏گيرى دارد و آيه شريفه "فيها يفرق كل امر حكيم.‏" (دخان / 6 ) كه در وصف شب قدر نازل شده است‏ بر تقدير دلالت مى‏كند. چون كلمه "فرق‏" به معناى جدا سازى و مشخص كردن دو چيز از يكديگر است. و فرق هر امر حكيم جز اين معنا ندارد كه آن امر و آن واقعه‏اى كه بايد رخ دهد را با تقدير و اندازه‏گيرى مشخص سازند. امور به حسب قضاى الهى داراى دو مرحله‏اند، يكى اجمال و ابهام و ديگرى تفصيل. و شب قدر به طورى كه از آيه "فيها يفرق كل امر حكيم.‏" برمى‏آيد شبى است كه امور از مرحله اجمال و ابهام به مرحله فرق و تفصيل بيرون مى‏آيند.

ج- نزول ملائكة و روح
بر اساس آيه شريفه "تنزل الملئكة والروح فيها باذن ربهم من كل امر."( قدر / 4) ملائكه و روح در اين شب به اذن پروردگارشان نازل مى‏شوند. مراد از روح، آن روحى است كه از عالم امر است و خداى متعال درباره‏اش فرموده است "قل الروح من امر ربى‏."( اسراء / 85 ) دراين كه مراد از امر چيست؟ بحث‏هاى مفصلى در تفسير شريف الميزان آمده است كه به جهت اختصار مبحث ‏به دو روايت در مورد نزول ملائكه و اين كه روح چيست ‏بسنده مى‏شود.

1- پيامبر اكرم (ص) فرمود: وقتى شب قدر مى‏شود ملائكه‏اى كه ساكن در "سدرة المنتهى‏" هستند و جبرئيل يكى از ايشان است نازل مى‏شوند در حالى كه جبرئيل به اتفاق سايرين پرچم‏هايى را به همراه دارند.

يك پرچم بالاى قبر من، و يكى بر بالاى بيت المقدس و پرچمى در مسجد الحرام و پرچمى بر طورسينا نصب مى‏كنند و هيچ مؤمن و مؤمنه‏اى دراين نقاط نمى‏ماند مگر آن كه جبرئيل به او سلام مى‏كند، مگر كسى كه دائم الخمر و يا معتاد به خوردن گوشت ‏خوك و يا زعفران ماليدن به بدن خود باشد.

2- از امام صادق عليه السلام در مورد روح سؤال شد. حضرت فرمودند: روح از جبرئيل بزرگتر است و جبرئيل از سنخ ملائكه است و روح ازآن سنخ نيست. مگر نمى‏بينى خداى تعالى فرموده: "تنزل الملئكة والروح‏" پس معلوم مى‏شود روح غير از ملائكه است.

د- سلام و امنيت
قرآن كريم در بيان اين ويژگى شب قدر مى‏فرمايد: "سلام هى حتى مطلع الفجر."(قدر / 5) كلمه سلام و سلامت ‏به معناى عارى بودن از آفات ظاهرى و باطنى است. و جمله "سلام هى‏" اشاره به اين مطلب دارد كه عنايت الهى تعلق گرفته است‏ به اين كه رحمتش شامل همه آن بندگان بشود كه به سوى او روى مى‏آورند و نيز به اين كه در خصوص شب قدر باب عذابش بسته باشد. به اين معنا كه عذابى جديد نفرستد. و لازمه اين معنا اين است كه در اين شب كيد شيطان‏ها هم مؤثر واقع نشود چنانكه در بعضى از روايات نيز به اين معنا اشاره شده است.

البته بعضى از مفسرين گفته‏اند: مراد از كلمه "سلام‏" اين است كه در شب قدر ملائكه از هر مؤمن مشغول به عبادت بگذرند، سلام مى‏دهند.

پى‏نوشت‏ها:
1- مجمع البيان، ج 10، ص‏519 .
2- تفسير الدرالمنثور، ج‏6 .
3- تفسير البرهان، ج‏4، ص‏488، ح‏26 .
4- فروع كافى، ج‏4، ص‏157، ح‏4 .
5- مجمع البيان، ج‏10، ص‏520 .

پايان پيام/

خيراتي      14:18   دوشنبه 9 مهر 1386