خبرگزاری شبستان

یکشنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۳

السبت ٢٨ صفر ١٤٣٦

Sunday, December 21, 2014

آب و هوا تهران امروز : °C 5 کمینه دما : °C 2 بیشینه دما : °C 8
سرویس : خراسان جنوبی - زمان :   ۱۳۹۰/۶/۶ - ۱۳:۱۴ شناسه خبر : ۶۲۷۵۸

مسجد جامع چهار درخت بیرجند در گذر تاریخ
مسجد جامع چهار درخت بیرجند نشان از عظمت و دیرینگی فرهنگ و تمدن قوم ساکن در منطقه را دارد.

خبرگزاری شبستان // بیرجند

مسجد جامع چهار درخت یکی از قدیمی ترین بناهای شهر بیرجند است و نیز دارای اهمیت و احترام ویژه ای در میان مومنان است اگر چه بنای مسجد فاقد تزئینات و یا گچبری و کاشیکاری آن‌چنانی می باشد، ولی ساختار معماری آن، آجر کاری و آجر چینی، طاق‌های جناغی، رسمی بندی و .. نشان دهنده آن است که بنا در دوره صفویه بنیان نهاده شده است.

این مسجد در میان چهار درخت شهر بیرجند و در مجاورت مسجد عاشورا قرار دارد.

مسجد چهار درخت به عنوان یکی از مساجد معتبر با مساحت 1041 متر مربع، فقط در حد یک شبستان طراحی و ساخته شده و به دلیل محدودیت زمین ، معمار بنا نتوانسته است نقشه آن را به صورت چهار ضلعی کامل در آورد. اجزای مهم بنا عبارتند از پیش طاق ورودی، شبستان ستون دار، محراب کوچک و محراب طاق نما، صحن مسجد، پنجره ها یا نورگیرها.

شبستان مسجد دارای بیست و یک ستون با جرز ذخیم و به شکل چهار ضلعی است.

این بنا دارای دو محراب، یکی به دلیل احترام گذاشتن به قبله اول مسلمین در جهت بیت المقدس تعبیه شده است.

این مسجد دارای دو در ورودی است: ورودی اول از محل میدان به صحن مسجد راه دارد و دارای تزئینات آجرکاری است و مربوط به اواخر قاجار یا اوایل پهلوی اول است. ورودی دوم مستقیما به شبستان ستون دار منتهی می شود و دارای طاق جناقی و تزیینات رسمی بندی است و به زمان ساخت بنا یعنی دوره صفویه تعلق دارد.

 

صحن دارای چند طاق نمای ساده با سطح مسطح و محرابی شبیه محراب داخل شبستان با سکوهایی در اطراف آن است و احتمالا جبرای سخنرانی از آن استفاده می شده است. در گوشه شمال شرقی صحن، پله هایی برای بالا رفتن موذن و گفتن اذان تعبیه شده است.

تزئینات و کتیبه های مسجد عبارتند از: رسمی بندی پیش طاق ورودی و طاقچه های تزیینی اطراف آن و کتیبه مرمتی در قسمت سردر، ستون های شبستان، طاق و تویزه ها و گنبدی شدن سقف شبستان و عواملی مانند نورگیرها در زیر سقف، طاق نماهای تزیینی اطراف دیوار صحن مسجد، تزیینات فخر و مدین در بدنه بیرونی مسجد، مصالح به کار رفته در بنا آجر، گچ، آهک و خشت خام است.

 

قدمت این مسجد به دوره ی صفویه بر می گردد که حدود 200 سال پیش برای اولین بار مرمت شده و با شماره ثبت ملی 2404 در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسیده است.

 

بنیانگذار این مسجد بر اساس لوحی که بر سر در مسجد نصب شده بدین شرح است؛
"بانی: آیت الله حاجی محمد جعفر ولد مرحوم کربلایی اسماعیل سربیشگی و حاجی ایجبین علی دوست و حاجی ولد معمل می باشند."

آثار فرهنگی و تاریخی بجای مانده از ادوار گذشته در نقاط مختلف بیرجند به چشم می خورد تا آنجا که توجه هر تازه واردی را ناخودآگاه به سوی خود جلب و جذب می کند.

از لحاظ فرهنگ و علم و معرفت این دیار (بیرجند) یکی از درخشان ترین نقاط ایران به شمار می رود، به طوری که وجود علمای فاضل و عرفای کامل در جای جای این خطه نشانگر این موضوع است.

مطالعات باستانشاسی در خراسان جنوبی حاکی از استقرار اقوام کهن پیش از تاریخ و دوره های متاخر در این حوزه دارد.

تاریخ بیرجند با اساطیر کهن ایران باستان عجین شده و هر جا سخن از این دیار بیرجند پیش می آید بلافاصله تداعی کننده نام سام نریمان است چرا که او را بنیان گذار اولیه این خطه می دانند.

** اماکن مذهبی خراسان جنوبی

مردم خراسان جنوبی برای اماکن مذهبی و بقاع متبرکه اهمیت ویژه قائل هستند.
هر یک از این آثار علاوه بر آن که دارای فرم و شکل و هماهنگی بین بخش ها از لحاظ معماری و ساختار می باشند از لحاظ مردم شناسی دینی نیز قابل توجه هستند.

*مسجد جامع پائین شهر بیرجند
این مسجد در نوع خود بی نظیر و فضاهای روحانی ایجاد شده در داخل آن توجه هر مومنی را بیش از پیش به سوی خدا و عظمت پروردگار رهنمون می کند در مرکز بافت قدیمی شهر بیرجند به فاصله اندک از مسجد جامع پایین شهر مکان مذهبی دیگری بنام مسجد جامع چهار درخت قرار دارد.

*مسجد جامع خوسف
این مسجد از مهمترین آثار تاریخی موجود در بافت قدیمی خوسف بشمار می رود. نقشه اصلی این بنا در دو بخش شمالی و جنوبی خلاصه می شود. مجموعه فوق با داشتن سردر ورودی، صحن، شبستان زمستانی و تابستانی، چندین صفه و طاق نماهای زیبا برتری خود را نسبت به دیگر بناهای موجود نشان می دهد.

*مسجد جامع سرایان
این مسجد نیز تجلی گاه اعتقادات معنوی مردم آنجاست و شامل دو بخش شبستان زمستانی و شبستان تابستانی است.


شبستان زمستانی سر پوشیده و دارای رواق هایی است که ستون‌های مستحکمی آن را بر پا داشته‌اند این قسمت بر اثر زلزله و به مرور زمان تخریب شده که در این اواخر به همت اهالی سرایان مرمت و بازسازی گردیده است.


شبستان تابستانی این مسجد دارای ایوانی بلند است که گچبری‌های زیبایی دارد و دارای محراب گچ بری شده‌ زیبایی است که سوره مبارکه حمد را پیرامون خود به طرز زیبایی دارد. علاوه بر صحن و ایوان دو رواق کناری را نیز در دو طرف ایوان به سبک مساجد صفوی دارد.

*مسجد جامع قاین
این مسجد امروزه به عنوان اثری از قرن هشتم هجری شناخته می شود، اما شواهد تاریخی و معماری، وجود مسجدی قدیمی تر را اثبات می کند.

*مسجد جامع افین
این مسجد را می توان از نظر سبک معماری و نقش ها با مسجد جامع قاین مقایسه کرد. ولی ظرافتی که در جای جای این مسجد قرار دارد، در مسجد جامع قاین به چشم نمی آید. متاسفانه به دلیل نبودن کتیبه و تاریخ موثق در مورد زمان ساخت مسجد، بین متخصصان اختلاف وجود دارد و تاریخ آنرا بین قرون پنجم و نهم هجری تخمین می زنند.


مسجد جامع افین شامل فضاهای مختلفی از جمله ایوان اصلی، شبستان های غربی و شرقی، شبستان زمستانی دو ایوانچه در دو طرف ایوان اصلی در اشکوب دوم و غلام گردش در اطراف ایوان در حد فاصل فضاهای ایوان های اشکوب دوم و بام رواقها و دو طرف ایوان اصلی، صحن و احتمالا ایوان شمالی بنا است.

 

** آرامگاه های مذهبی خراسان جنوبی
آرامگاه‌های مذهبی، بناهایی هستند که طی سالیان طولانی بر حول محور مرقد و مزار شخصیت های مذهبی و محبوب شکل گرفته اند و در خراسان جنوبی آرامگاه های زیادی وجود که سالانه پذیرای هزاران زائر و دوستار ائمه و اهل بیت هستند از جمله می توان به آرامگاه سلطان ابراهیم رضا (ع)، مزار کاهی، مزار سید حامد علوی، مزار حنبل، مزار دره شیخان، مزار شاه سلیمان علی(ع)، امامزاده زید‌النار آفریز، امامزاده عبدالله کارشک، مزار چهار گنبد افین مزار سید علیمزار سلطان مصیب، مزارسلطان کریمشاه و انبوهی دیگر از زیارتگاه ها اشاره کرد.

 

منابع:
1- پایگاه اطلاع رسانی آسمان پارس
2- سایت جامع گردشگری ایران
3- پایگاه اطلاع رسانی جاذبه ها و آثار تاریخی خراسان جنوبی
پایان پیام/

نگارنده: زهرا رجایی مقدم/ بیرجند

 

کلید ‫واژه‌ها:

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

همزمان با 1 دی ماه؛

ورود 8 شهید گمنام به بیرجند/ خراسان جنوبی عطر ایثار و شهادت می گیرد

خبرگزاری شبستان: جانشین مدیرکل بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس خراسان جنوبی گفت: همزمان با اول دی ماه پیکر مطهر 8 شهید گمنام وارد فرودگاه بیرجند می شود.

اخبار برگزیده شبستان