خبرگزاری شبستان

چهارشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۷

الأربعاء ١٠ ربيع الثاني ١٤٤٠

Wednesday, December 19, 2018

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : اندیشه - سبک زندگی زمان :   ۱۳۹۷/۵/۱۸ - ۰۹:۳۰ شناسه خبر : ۷۲۰۸۰۸
استاد حوزه و دانشگاه در گفت وگو با شبستان:
فرهنگ، سبک زندگی را تغییر می دهد/اسلام تعاملات فرهنگی را می پذیرد
حجت الاسلام ترخان گفت: بر اساس فرهنگ است که سبک زندگی تغییر می کند، اگر به این مساله توجه کنیم آن وقت برای تغییر اعتقاداتی که به تغییر سبک زندگی و فرهنگ منجر می شود عوامل زیادی دخالت خواهند داشت که یکی از این عوامل، درونی است.

به گزارش خبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری شبستان : یکی از مهمترین مسائل مبتلابه در جوامع اسلامی، موضوع مواجهه با فرهنگ وارداتی و بیگانه ای است که کشورهای غربی سعی در تزریق آن به این جوامع دارند تا از طریق حاکم شدن ارزش های غیربومی، بتوانند بر مسلمانان سیطره و تسلط پیدا کنند. این وضعیت در مورد کشورهای مختلف، متفاوت است و بسته به جایگاه و اهمیتی که مسئولان و مردم برای مبارزه با این مساله قائل اند این ماجرا به توفیق یا عدم توفیق می رسد.

کشور ما با پیشینه غنی تاریخی و فرهنگی که دارد، از این امر مستثنی نیست، و تلاش های بسیاری شده و می شود تا فرهنگ غنی دستخوش تحریف و تضعیف قرار گیرد؛ از این رو، گفت وگوی شبستان با حجت الاسلام دکتر قاسم ترخان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی درباره گوشه ای از این تلاش ها و راهکار مقابله با آن را بازخوانی کرده ایم که به حضورتان تقدیم می شود:

 

 

 

 

در بررسی رفتارهای فردی و اجتماعی افراد جامعه، چه زمینه هایی باعث بروز پدیده چندگانگی های ارزشی و جابجایی ارزش ها می شود؟

 

اولاً ما باید تفکیکی میان ارزش ها و انسان هایی که عامل اجرای این ارزش ها یا فرهنگ ها می شوند، قائل شویم. همه ارزش ها، در سطح واحدی نیستند، چنان که برخی از ارزش هایی که تعبیر بیگانه یا غیربومی از آنها داریم، در تنافی با ارزش ها و آموزه های دین هستند و برخی هم در تنافی نیستند.

واقعیت آن است که اکنون چندگانگیِ ارزش ها را در جامعه شاهد هستیم؛ برای مثال جشن هالووین که تا حدودی برای برخی افراد جا افتاده و آن را برگزار می کنند در تنافی با آموزه های دینی است. البته در این مجال قصد داوری ندارم، بلکه بحث تفکیکی را مطرح می کنم.

بنابر این، همه ارزش ها در یک سطح نیستند و باید آنها را طبقه بندی کرد و بین ارزش ها تفکیک قائل شد. نکته دوم درباره کسانی است که عامل اجرای ارزش ها هستند؛ برای آنها نیز باید سطح بندی قائل بود چراکه برخی مذهبی و برخی غیرمذهبی هستند.

 

متاسفانه، کسانی که باور دینی ندارند یا این باور در آنها ضعیف و کمرنگ است، به راحتی پذیرای این گونه از برنامه ها و جشن ها هستند اما کسانی هم که باور دینی دارند در سطوح مختلف این ارزش ها را می پذیرند. به طوری که بعضاً افراد مذهبی نیز از سبک و الگوهای وارداتی پیروی می کنند، در حالی که برخی از آنها آگاهی ندارند که این جشن ها خلاف ارزش های دینی است لذا با تسامح برخورد می کنند و می گویند باید شاد باشیم و اسلام هم با شادی مخالفتی ندارد.

 

موضع اسلام در برابر این واردات سنت و فرهنگ چیست و چه برخوردی را تجویز می کند؟

 

با توجه به تفکیکی که به آن اشاره کردم، نکته دوم این است که اسلام چه نوع نگاه و موضعی را در برابر این مسائل اتخاذ کرده است. اسلام تعامل فرهنگی را با ملت های مختلف و غیرمسلمان می پذیرد. چنان که در دوران طلایی تمدن اسلامی میان مسلمانان و دیگر اقوام ارتباط وجود داشت.

یکی از محققان معتقد است که عامل شکوفایی تمدن در آن دوران، این است که اسلام به عنوان یک دین، هیچ تعصبی را نسبت به غیرمسلمانان اعمال نکرده است و این روحیه در میان مسلمین نیز وجود دارد. بنابراین، در بحث علم و آموزش، هرگز محدودیت زمانی، مکانی و جنسیتی وجود نداشته است.

یکی از پایه های تمدن، آموزش علم و روحیه تحقیق کردن است که در شکوفایی تمدن اسلامی وجود داشت. جامعه مسلمانان مقلد و خودباخته نبودند بلکه روحیه نقد در جامعه علمی موج می زد، پژوهش های دیگران مطالعه و سپس با آموزه های دینی همسان سازی می شد. با این وصف، اصل تعامل فرهنگی در اسلام مورد پذیرش است و هیچ مخالفتی با آن وجود ندارد. آنچه که مورد انتقاد است تقلید صرف از فرهنگ های بیگانه است. اسلام معتقد است که باید فرهنگ دیگران مورد تحلیل قرار بگیرد که آیا با دین تعارض دارد یا خیر؟.

 

اما نکته سوم به عوامل داخلی و بیرونی باز می گردد که عامل ایجاد دوگانگی های فرهنگی و ارزشی هستند. باید به این نکته توجه کنیم که مساله فرهنگ مرتبط به سبک زندگی می شود. فرهنگ و سبک زندگی جزو عوامل مهم، بنیانگذار و تاثیرگذار در بحث تمدن است که خود آنها نیز مبتنی بر اعتقادات و باورهای کلامی هستند، یعنی آنگونه که می اندیشید و نوع جهان بینی و نگاه به جهان، خدا و انسان، همه و همه در سبک زندگی و فرهنگی که مورد پذیرش شما قرار می گیرد، مورد قبول است.

 

بر اساس فرهنگ است که سبک زندگی تغییر می کند، اگر به این مساله توجه کنیم آن وقت برای تغییر باورها و اعتقاداتی که به تغییر سبک زندگی و فرهنگ منجر می شود عوامل زیادی دخالت خواهند داشت که یکی از این عوامل، درونی است. در این جا باید نقش حکومت ها در تغییر فرهنگ و سبک زندگی را برجسته کنیم. بسیاری از این مسائل در آموزه های دینی ما آمده است و حکومت ها به طرق مختلف با آن مواجه بوده اند و در اجرای آنها برخی موفق شده و برخی موفق نشدند.

 

حضرت امیر(ع) در مورد وظایف حکومت اسلامی می فرمایند: «ای مردم من بر شما حقی دارم و شما نیز بر من حقی دارید. ولی حق شما بر من این است که همواره شما را نصحیت کنم و اندرز دهم و خیرخواهتان باشم و سرمایه های مالی و حقوقی تان را زیاد کنم و برای آنکه در جهل و نادانی نمانید در مقام عمل خوش رفتار و مودب باشید، نسبت به آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت شما قیام کنم.»

 

بنابر این، حکومت ها نقش آگاه سازی مردم نسبت به فرهنگ بیگانه را بر عهده دارند. اگر مردم بدانند که چه گوهر نابی را در اختیار دارند هرگز به راحتی تن به ارزش های بیگانه نمی دهند. اگر بدانند که فرهنگ وارداتی چه ارزش های سخیفی را در خود دارد، هرگز زیر بار این دسته از فرهنگ ها نمی روند. از سوی دیگر مردم به مسئولان جامعه نیز نگاه می کنند، اگر ببینند که آنها در مقام عمل آنچه را که می گویند در زندگی خود جاری و ساری نمی کنند به تدریج سبک زندگی شان تغییر می کند.

 

فرهنگ وارداتی چه عناصری دارد و چگونه در تقابل با دین و فرهنگ بومی جامعه ما بر می آید؟

 

برای پاسخ به این پرسش اشاره می کنم به سخنان مقام معظم رهبری(مدظله العالی) در دیدار با دانشجویان در ماه مبارک رمضان سال گذشته که بیان کردند: «گاهی اوقات انسان احساس می‌کند دستگاه‌های مرکزی فکر و فرهنگ و سیاست و مانند اینها دچار اختلالند، دچار تعطیلند؛ واقعاً آدم گاهی اوقات احساس میکند. حالا مثلاً فرض بفرمایید این‌همه ما مسئله‌ی فرهنگی در کشور داریم، مسائل مهم که شاید من بتوانم ده مسئله‌ی اصلیِ فرهنگی را بشمارم که اینها دچار مشکل است؛ فرض کنید مسئله‌ی سینما، یک مسئله‌ی مهم است، [یعنی] مسئله‌ی فرهنگی مهمّی است که سینمای کشور چه جوری اداره می‌شود، از کجا پشتیبانی می‌شود -حالا پشتیبانی خارجی هم پیدا می‌کنند برای فیلم‌ها- اداره‌ی هنر کشور و سینما که چیز کوچکی نیست؛ مثلاً فرض کنید ده مسئله‌ی این‌جوری میشود پیدا کرد، اما ناگهان می‌بینید مثلاً فرض کنید اینکه فلان آهنگ قبل از افطار پخش بشود یا نشود، می‌شود مسئله‌ی اصلی؛ نامه‌نگاری می‌کنند! پیدا است که این دستگاه اختلال پیدا کرده که مسئله‌ی اصلی را از مسئله‌ی فرعی تشخیص نمی‌دهد و یک مسئله‌ی اصلاً بی‌اعتبارِ بی‌اهمّیّت فرعی را به‌عنوان یک مسئله‌ی اصلی، درشت می‌کنند. وقتی این‌جوری دستگاه‌های مرکزی اختلال دارند، آن‌وقت اینجا جای همان آتش‌به‌اختیاری است که عرض کردم.»

با توجه به سخنان معظم له، نقش حکومت ها و مراکز فرهنگی باید در تغییر سبک زندگی و همچنین در آگاهی بخشی و نوع رویکردها به فرهنگ دینی دیده شود. اینکه مسئولی خودش از این مسائل بی بهره باشد و مردم را تشویق به فرهنگ بومی کند، نمی شود.

 

از سوی دیگر برخی عوامل بیرونی هستند که سبب می شوند در جامعه ما با وجود همه فعالیت هایی که انجام می شود، چندگانگی ارزشی حاکم شود؛ دشمنان ما و کسانی که می خواهند فرهنگ دینی و بومی مان را از بین ببرند برنامه های مختلفی دارند و از شیوه های مختلفی استفاده می کنند برای آنکه فرهنگ خودشان را حاکم کنند. فرآیندی که از آن به «تهاجم فرهنگی» یاد می شود و دشمن در آن از شیوه های مختلفی استفاده می کند. من همیشه معتقد بودم که سیاست تابیدن است نه وزیدن؛ حکایت آفتاب و باد است که با هم قرار گذاشتند که کدامیک می توانند با استفاده از نیروی خود کاری کنند تا انسانی که در آن حوالی بود لباس خود را از تن در آورد؛ باد مغرور بود و شروع به وزیدن کرد و خیال می کرد که آن فرد با وزیدن، لباس خود را در می آورد در حالی که آن شخص با وزیدن شدید باد، بیشتر خود را پوشاند. سپس خورشید شروع به تابیدن کرد و آن شخص از گرما با دست خویش لباس را در آورد.

 

دشمن نیز از همین سیاست استفاده می کند. از این شیوه اصطلاحاً به روش «قورباغه پخته» یاد می شود که آموزش و پرورش ما را تحت تاثیر قرار داده و به صورت خزنده ارزش ها و باورهای خود را جایگزین می کند.

 

 از چه طریق می توان این مسیر و هدف دشمن را شناسایی و با آن مقابله کرد؟

 

 باورها که عوض شود، سبک زندگی نیز تغییر می کند. برای مثال آمریکا طرحی را در افغانستان پیاده کرد و طی آن با دولت این کشور قرارداد بست. این طرح «توانمندسازی زنان در افغانستان» نام داشت که آمریکا برای اجرای آن حدود ۲۰۰ میلیون دلار هزینه کرد و استدلال شان از اجرای طرح مذکور این بود که اگر بتوانیم زن ها را تغییر دهیم، می توانیم حداقل تا پنج نسل از افغان ها را تغییر دهیم! وقتی که باورها را عوض کردند سبک زندگی نیز تغییر می کند و ارزش ها و فرهنگ بیگانه جایگزین آن خواهد شد در این صورت هیچ مشکلی در جامعه اسلامی ایجاد نمی شود.

 

 من باز هم از این مثال که مقام معظم رهبری(مدظله العالی) به آن اشاره داشتند، استفاده می کنم، یعنی نیاز فرعی که جایگزین نیازهای اصلی می شود. دشمن کاری می کند که جامعه به این نتیجه برسد که نیاز فرعی نیاز اصلی شما است. فردی می گفت: غرب کاری کرد که زنان با سهیم شدن در کارهای اجتماعی به شکل فعلی، جای مردان را بگیرند و توجه نکردند که حالا که جای زنان در خانه خالی است مردها نمی توانند جای خالی آنان را در تربیت فرزندان پُر کنند!

 

 مراد من از طرح این مسئله بیان این مطلب بود که آنها در تبلیغات و برنامه ریزی هایشان تلاش می کنند از شیوه های مختلفی استفاده و فرهنگ و ارزش های خودشان را در جامعه ایجاد کنند و با تغییر باورها و اعتقادات دینی، جامعه را با مشکلات عدیده فرهنگی مواجه کنند.

 

از نظر شما بیکاری و دغدغه هایی که در سایه آن بروز و ظهور می کند، چه قدر می تواند در پذیرش بی چون و چرای فرهنگ های وارداتی  موثر باشد؟

 

بیکاری از عوامل مهم و موثر در این باره است. در روایت داریم: «اگر مشغول نباشید، نفس تان شما را به خویش مشغول می کند»، بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی و فرهنگی که در جامعه وجود دارد به مسئله بیکاری باز می گردد. باید نقش حکومت ها را در اشتغال زایی در نظر بگیریم. بیکاری در این جریان نقش دارد که افراد چه فرهنگی را بپذیرند، ولی قطعاً دلیل اول و حتی دوم نیست.

 

پذیرش فرهنگ های بیگانه در مجموع باید در قالب یک بسته ویژه بررسی شود، چه بسا پذیرش فرهنگ بیگانه و ارزش های غیربومی در میان کسانی که بیکار هستند بسیار بیشتر از کسانی باشد که از رفاه مناسبی برخوردارند. برای مثال جشن هالووین یا برگزاری جشن کریسمس برای چه کسانی تاثیرگذار است؟ قطعا قشر مرفه جامعه. من منکر اهیمت بحث فقر و بیکاری نیستم ولی همه عوامل در پذیرش فرهنگ بیگانه به مساله بیکاری باز نمی گردد.

پایان پیام/9

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

شبستان گزارش می دهد

افق هایی که با وحدت حوزه و دانشگاه مقابل نظام گشوده می شود

اگر حوزه و دانشگاه برداشت صحیحی از وحدت داشته باشند و بدانند منظور از آن، وحدت در هدف است نه فلسفه و روابط دوستانه و تعاملی برقرار کنند، دین و دنیای جامعه به طور توامان تامین می شود.

اخبار برگزیده شبستان