خبرگزاری شبستان

چهارشنبه ۵ تیر ۱۳۹۸

الأربعاء ٢٢ شوّال ١٤٤٠

Wednesday, June 26, 2019

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : چهارمحال و بختیاری - زمان :   ۱۳۹۷/۹/۲۷ - ۰۸:۳۰ شناسه خبر : ۷۴۸۷۴۳
شبستان گزارش می دهد:
شب یلدا در چهارمحال و بختیاری؛ از برپا کردن کرسی تا پخت آش کشک
شب یلدا در چهارمحال و بختیاری طی سال های گذشته با برپا کردن کرسی با آتش زغال و چوب افرا، پختن آش کشک و بو دادن گندم و برنج و شاهدانه عجین بود اما این روزها با تغییر سبک زندگی مردم، روح بیشتر این آداب کهن از سفره های شب چله رخت بربسته است.

خبرگزاری شبستانچهارمحال و بختیاری پارسی زبانان بر اساس گاه شمار جلالی در شب نخستین روزشمار زمستانی بر چله گاه خردورزی می نشستند و پگاه نخستین روز زمستان را پیروزمندی خورشید و ظفر بر تاریکی می نامیدند.

 

در نزد ایرانیان شبی با نام یلدا در عصر باستان به شکل کنونی وجود نداشته است و در دوره های تاریخی این واژه سریانی همتراز واژه «سوشینات» به مفهوم «جشن»که بعدها این کلمه نخستین بار به عنوان جشن «انقلاب زمستانی» در نخستین شب آغاز زمستان به کار برده شده است.

 

شب چله بزرگ که بعدها شب یلدا قلمداد شد از نمونه جشن های شبانه ایرانیان باستان بود که گونه ای از آن هنوز زنده و پابرجاست و خاستگاه مهر شب چله همان زایش خورشید است.

 

ادبیات پارسی ایران به بلندترین شب سال، نگاه دیگری دارد و آن را شاعران هر کدام به گونه ای نو تاویل کرده اند اما وجه مشترک بیشتر شاعران در تاویل این شب، آن است که این شب را نوید بخش صبح و طلوع خورشید می دانند.

 

اما منجمان ابتدا به تعریف تاریخی این شب به عنوان یک پدیده نجومی پرداختند که در منتهی الیه روزگار پاییزی، خورشید در حرکت سالانه خود به پایین ترین نقطه افق جنوب شرقی می رسد که موجب کوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریکی شب می شود.

 

در حافظه تاریخی ایران مردم طولانی ترین شب سال را با برپایی محافل گرم همراه با شور و سرور به سحر می رساندند، محفلی که غنی و فقیر، خرد و کلان، پیر و جوان شانه به شانه در کنار یکدیگر بودند. در این باور، نور، روز و روشنایی خورشید نشانه هایی از آفریدگار بوده است و شب و تاریکی و سرما نشانه هایی از اهریمن.

 

مردم در شب یلدا دور هم جمع می شدند و خوان ویژه ای نظیر سفره عید البته با محتویاتی متفاوت می گستراندند و هر آنچه میوه تازه فصل و میوه های خشک داشتند، در سفره می نهادند.

 

شاهنامه خوانی، دیدار بزرگان و روایت قصه ها و افسانه های کهن از زبان پدربزرگ و مادربزرگ ها، تفال به حافظ و تشکیل محفل گرم از آئین های مرسوم طولانی ترین شب سال بود که ترویج فرهنگ نیک اندیشی، نوع دوستی و تکریم بزرگان را در خود نهفته داشت.

 

 به هر روی شب یلدا رسمی برای میزبانی و مهمانی و حضور در کنار هم با آرامش و صمیمت بوده است و به تعبیری آرامش در حضور دیگران را به همراه داشته است.

 

در چهارمحال و بختیاری نیز در گذشته برای برپایی شب چله، بخشی از محصولات به صورت بو دادن مورد استفاده قرار می گرفت و بخشی از این محصولات تفت داده شده هم به عنوان هدیه به تازه عروس و دامادها تقدیم می شد که این بو دادن محصولات کشاورزی از جمله بادام و گندم در برخی از روستاهای استان هنوز هم متداول است.

 

شب یلدا

 

در گذشته ها، شب چله در چهارمحال و بختیاری با برپایی کرسی های زغال سوز در خانه ها همراه بود و همه اقوام گرد هم جمع می شدند و بزرگترها شاهنامه خوانی می کردند که این مورد در بخشی از روستاها به ندرت یافت می شود.

 

پخت آش کشک، لبو و شلغم از دیگر رسم های شب یلدا در چهارمحال و بختیاری بود که اکنون در بیشتر شهرها و روستاهای استان این رسم منسوخ شده و تنقلات جای این محصولات زراعی را گرفته است.

 

برپا کردن کرسی با آتش زغال و چوب افرا، پختن آش کشک و بو دادن گندم و برنج و شاهدانه را بیشتر زنان خانه برعهده  داشتند.

 

شب یلدا

 

قرائت قرآن و بیداری تا سحرگاه و نیایش برای سلامتی حاضران و آرزوی اینکه این شب آغازگر زمستانی پربرف و باران برای رونق مزارع و کشتزارها و پربار شدن تابستان باشد.

 

فرستادن هدیه همراه با غذای شام شب چله که بیشتر پلو همراه با مرغ یا خورشت و میوه و شیرینی است برای نوعروسان و برخی اقوام و نزدیکان از دیگر سنت های شب چله در استان چهارمحال و بختیاری است.

 

بختیاری ها استان در این شب کدو تنبل های بزرگی که نماد خورشید را برای آنها دارد، آب پز می کنند و آن را به صورت ریز ریز شده در آش کشک می ریزند.

 

آنها اعتقاد دارند خوردن ماست، شیر، پنیر، کنجد، کدو و نان جو در شب یلدا موجب فزونی و فراوانی نعمت تا پایان سال می شود و سبب می شود تا این نعمت ها تا سال بعد وجود داشته باشند.

 

اما این روزها با توسعه روزافزون و تغییر سبک زندگی مردم، گویا روح بیشتر این آداب کهن از سفره های شب چله رخت بربسته است.

 

شب یلدا

 

بابک زمانی پور در خصوص چرایی به حاشیه رانده شدن آئین های شب چله در استان، اظهار داشت: امروزه با فاصله گرفتن از سنت های گذشته و ورود مظاهر زندگی مدرن در خانواده ها، گردهمایی های صمیمی و گسترده دیگر جایی ندارند و صله ارحام بسیار کمرنگ شده است.

 

یکی از پژوهشگران تاریخ و حوزه فرهنگ چهارمحال و بختیاری همچنین با انتقاد نسبت به بی توجهی به نقش بزرگترها در جامعه امروزی، تصریح کرد: تکریم پیرزنان و پیرمردان که داعیه داران اصلی آئین های شب چله هستند بسیاری از آداب و رسوم این شب را تحت تاثیر خود قرار داده است.

 

وی ادامه داد: دیگر از شاهنامه خوانی ها و تفال به حافظ در شب یلدا خبری نیست و جوانان به این مقوله های مهم فرهنگی توجه لازم را ندارند که می طلبد برای ترویج فرهنگ شاهنامه خوانی در شب یلدا این داستان ها بروز شوند و با زبان امروز برای نسل جوان بازگو شوند.

 

این پژوهشگر تاریخ ادامه داد: برای احیای فرهنگ های گذشته و ارتقای سطح فرهنگی جامعه باید نهادها و انجمن های مردمی و سمن ها وارد میدان شده و فعالیت های فرهنگی از تصدی گری دولت خارج و مردمی شود.

 

گزارش از سجاد عباسی

 

پایان پیام/361

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

مدیرکل بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس استان:

مراسم وداع با شهدای گمنام در مصلی امام خمینی (ره) شهرکرد برگزار می شود

مدیرکل بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس چهارمحال و بختیاری گفت: مراسم وداع با ۴ شهید گمنام و ۲ شهید دوران دفاع مقدس با حضور مسئولین استانی و مردم شهید پرور در مصلی امام خمینی (ره) شهرکرد برگزار می شود.

اخبار برگزیده شبستان