محمد علی بنی اسدی

فرهنگی: به نسبت آنچه كه از طراحی جلد کتاب در گذشته ایران دیده‌ایم باید بگویم امروزه طراحان جلد کتاب خلاقیت زیادی به خرج نمی‌دهند.

محمدعلی بنی‌اسدی، طراح، تصویرساز و مدرس دانشگاه به خبرنگار شبستان گفت: جلد کتاب را می‌توان ویترینی برای محتویات کتاب دانست که ضمن دارا بودن جذابیت های بصری، اطلاع‌رسانی نیز مي کند.

وی افزود: به عقیده من طرح روی جلد یک کتاب در عین اینکه فضای کتاب را معرفی و نمایان مي کند بايد کمی هم رازآلود باشد تا مخاطب را در انتخاب و خرید آگاهانه کمک کند.

وی به جهان‌بینی جامعه مخاطب کتاب نیز اشاره کرد و ادامه داد: طراحی جلد باید بر مبنای جهان‌بینی مخاطبان کتاب باشد و طراح با توجه به نکاتی مانند طبقات سنی، مدل‌های زندگی مخاطبان و محتوای کتاب به یک نتیجه کلی در طراحی برسد.

بنی‌اسدی بیان کرد: در جامعه کتاب‌خوان ما عرضه و تقاضا متناسب با هم پیش می‌روند و به همین سبب به اتفاقات خوبی که در طراحی جلد کتاب‌ها می‌افتد بهای آنچنانی داده نمی شود. متأسفانه فرض زمان‌دار بودن و تاریخ مصرف داشتن کتاب در ایران به طراحی جلد لطمه وارد می‌کند.

وی بر اهمیت دیدگاه ناشران در طراحی روی جلد کتاب تأکید کرد و افزود: وقتی لزوم استفاده از یک طراحی خوب و مناسب برای جلد کتاب‌ها مشخص و تبیین شود، ناشران سعی خواهند کرد به جلد کتاب‌هاي خود بهای بیشتری ‌دهند تا برانگیزاننده مخاطب باشند.

وی به برخوردهای چندگانه ناشران در مواجهه با طراحی جلد کتاب اشاره کرد و گفت: ناشران ما برخوردهای مختلفی دارند. برخی از طراح می‌خواهند که کل کتاب را بخواند بعد درک خود را به تصویر تبدیل کند و برخی چکیده‌ای از کتاب را به طراح می‌گویند و از او طرح می‌خواهند.

این تصویرگر کار با ناشرانی که کل کتاب را به طراح می‌دهند تا بخواند و روی آن کار کند را قابل قبول دانست و در این مورد توضیح داد: شاید طراح از گزیده کتاب به یک طرح خوب و کامل نرسد و طرحی متناسب با محتوای کتاب به دست نیاید به همین دلیل طراح جلد کتاب باید کل آن را بخواند تا بتواند جلدی متناسب با متن کتاب طراحی کند.

وی ادامه داد: البته برخی از ناشران هم هستند که یک چارچوب کلی برای جلدهای خود دارند و طراح باید در دل آن چارچوب کار کند. این قاعده، برای ناشران و کتابخوان‌های حرفه‌ای جذاب است ولی من را به عنوان یک طراح و تصویرگر حرفه‌ای اقناع نمی‌کند.

وی همچنين ابراز داشت: چارچوب کلی را شاید بتوان مولفه‌ای برای یک ناشر دانست به عنوان مثال انتشارت "خوارزمی" سال‌ها پیش این کار را کرد و هنوز خاطره جلدهای نخودی رنگ این انتشاراتی با حاشیه گل عباسی که طراحی آن با استاد جوادی‌پور بود، در اذهان باقی مانده است.

این تصویرگر کتاب در مورد تفاوت طراحی جلد کتاب در ایران با سایر کشورها توضیح داد: در کتابفروشی‌های خارجی لزوما در هر کتاب یک اتفاق خاص و بزرگ نمی‌افتد ولی اکثرا در طراحی جلد کتاب‌ها یک خلاقیت نهفته است و بروز آن در کارها به خوبی دیده می‌شود و طراحی جلد کتاب‌ها چیزی نزدیک به یک پوستر کار می‌برد.

وی خاطرنشان ساخت: خارجی‌ها بر روی فرم‌های حروف الفبای خود بسیار کار کرده‌اند و فونت‌های به شدت متنوعی دارند که کار را برای طراحی روی جلد کتاب‌ها راحت کرده است.

وی به کتاب خاطرات پل نیومن (بازیگر فقید سینما) اشاره کرد و گفت: طراح جلد این کتاب که من آن را به عنوان یک طرح زیبا و به یاد ماندنی مثال می‌زنم با بازی با دو بخش اسم نیومن یعنی نیو ( new )و من ( man ) ترکیبی زیبا و جذاب به وجود آورده که ضمن گویا بودن بسیار زیبا نيز هست.

این مدرس دانشگاه با انتقاد از طراحان جلد کتاب ایرانی به دليل مسكوت گذاشتن ذوق و هنر در طراحی های خود، ادامه داد: اکثر طراحان روی جلد ما به آسانی از کنار مساله بزرگی به نام خلاقیت می‌گذرند.

وی در مورد تغییراتی که در طراحی جلد کتاب در دنیای امروز ایران و گذشته آن رخ داده، توضیح داد: تغییرات آنقدر گسترده است که ذکر آنها ساعت‌ها وقتی می‌طلبد. در گذشته هر طرحی حس و حال خود را داشت و به انتشارات و کتاب معروفیت می‌بخشید که می‌توان در این زمینه به آثار جوادی پور و پرویز کلانتری و یا استاد ممیز اشاره کرد.

این طراح گرافیک ادامه داد: بعد از انقلاب ضمن اینکه محدودیت‌هایی به وجود آمد ولی تعدد موضوعات، تعداد بالای کتاب‌ها و نویسنده‌ها و نیز ترجمه‌های زیادی که خلق و چاپ شد، به طور مستقیم در بالا بردن تنوع کار طراحان جلد کتاب ایران تاثیر گذاشت و کمیت و گاهی هم کیفیت آن را بالا برد.

بنی‌اسدی در پایان گفت: می‌توان گفت که بعد از انقلاب تنوع جلدهای کتاب‌ها بیشتر شده ولی ماندگاری آنها کم شده است. من هنوز جلد کتاب "بوف کور" نوشته صادق هدایت که استاد مرحوم ممیز آن را طراحی کرده است نزد خودم نگه داشتم‌ام ولی خیلی کم پیش می‌آید که بتوان جلدی را در دنیای امروز ایران انتخاب کرد که بعد از سی سال هنوز هم دیدنی و قابل احترام باشد.

پایان پیام/